Suy giãn tĩnh mạch chi dưới: Dấu hiệu & Cách điều trị hiệu quả

Suy giãn tĩnh mạch chi dưới là gì

Suy giãn tĩnh mạch chi dưới (hay suy tĩnh mạch) là tình trạng các tĩnh mạch ở chân (và đôi khi cả bắp chân) bị giãn nở và uốn lượn, khiến máu không thể quay trở lại tim một cách hiệu quả. Bình thường, các van một chiều trong tĩnh mạch giúp máu chảy từ dưới lên. Nhưng khi những van này yếu hoặc hỏng, máu sẽ ứ đọng lại ở chi dưới, dẫn đến tĩnh mạch bị giãn rộng, nổi lên dưới da—những sợi xanh tím, có khi khá rõ rệt. Đây là bệnh khá phổ biến, nhất là ở phụ nữ (gấp 3 lần so với nam) và những người cao tuổi.

Dấu hiệu cảnh báo suy giãn tĩnh mạch

• Cảm giác nặng, mệt mỏi, hoặc đau nhức ở chân, đặc biệt vào cuối ngày hoặc sau khi đứng lâu
• Các sợi tĩnh mạch xanh tím nổi rõ trên bề mặt da, uốn lượn hoặc cuộn tròn
• Cảm giác như kim châm, kiến bò, hoặc châm chích nhẹ ở bắp chân (paresthesia)
• Sưng, bầm tím quanh cổ chân hoặc bàn chân
• Da quanh cổ chân có màu sẫm hoặc thay đổi màu sắc (lipodermatosclerosis)
• Ngứa hoặc khô da, đôi khi có eczema quanh vùng suy tĩnh mạch
• Các vết loét nhỏ hoặc khó lành quanh cổ chân (ở giai đoạn nặng)

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Suy giãn tĩnh mạch có liên quan đến nhiều yếu tố. Một số là tự nhiên hoặc không thể thay đổi: di truyền (nếu bố mẹ hoặc bà con có bệnh, nguy cơ cao hơn), giới tính (phụ nữ bị bệnh nhiều hơn do hormone), và tuổi tác (càng già càng nhiều). Một số khác có thể kiểm soát: béo phì hoặc thừa cân, lối sống ít vận động, công việc yêu cầu đứng lâu hoặc ngồi lâu mà không vận động, và mang thai (ngoại tiết tố và áp lực em bé tăng mạch lên chân). Một số bệnh như rối loạn đông máu hoặc tổn thương tĩnh mạch sâu cũng tăng nguy cơ.

Phân loại độ nặng

Y học sử dụng thang điểm CEAP để phân loại mức độ suy giãn tĩnh mạch, từ C0 (không có dấu hiệu lâm sàng) đến C6 (loét hoạt động). Ở giai đoạn sớm (C1-C2), bệnh nhân chỉ thấy các sợi tĩnh mạch hoặc nhện mạch dưới da nhưng ít hoặc không có triệu chứng. Ở giai đoạn trung bình (C3-C4), sưng tấy, thay đổi màu sắc da, hoặc bệnh lý da bắt đầu xuất hiện. Giai đoạn nặng (C5-C6) có loét, là dấu hiệu cần can thiệp y tế ngay.

Các phương pháp điều trị

Điều trị suy giãn tĩnh mạch phụ thuộc vào mức độ nặng và tình trạng bệnh nhân. Ở giai đoạn sớm hoặc để phòng ngừa, điều trị bảo tồn bao gồm: thay đổi lối sống (tránh đứng hoặc ngồi quá lâu, nâng chân cao, tập thể dục nhẹ như bước đi), mặc tất ép lực (compression stockings) để tăng tuần hoàn máu, và dùng các kem trị liệu. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc bệnh tiến triển, bác sĩ có thể chỉ định: trị liệu xơ hóa (sclerotherapy)—tiêm các chất hóa học vào tĩnh mạch để làm xơ hóa và đóng nó, hoặc hủy nhiệt dùng sóng cao tần (radiofrequency) hoặc laser (EVLA) để đốt cái tĩnh mạch. Ở trường hợp nặng nhất, phẫu thuật cắt bỏ hoặc gắn nối (ligation/stripping) có thể được cân nhắc.

Chẩn đoán

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng và siêu âm Doppler. Khám lâm sàng giúp đánh giá mức độ suy giãn và các dấu hiệu da. Siêu âm Doppler (một kỹ thuật không xâm lấn, không đau) sẽ cho thấy hướng chảy máu trong tĩnh mạch, xác định xem các van đã bị hỏng hay chưa, và tìm xem sự ứ đọng máu ở đâu. Điều này giúp bác sĩ lập kế hoạch điều trị chính xác nhất.

Phòng ngừa suy giãn tĩnh mạch

• Duy trì cân nặng lành mạnh, tránh béo phì
• Tập thể dục thường xuyên, bao gồm đi bộ, bơi, hay yoga—giúp tăng sức bền cơ bắp chân
• Nâng chân cao hơn trái tim khi ngồi hoặc nằm để giúp máu dễ lưu thông
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu; cứ mỗi giờ hãy thay đổi tư thế hoặc đi bộ
• Uống đủ nước để tránh mất nước, giúp máu chảy mượt
• Hạn chế cafein và rượu nếu có
• Nếu có di truyền, hãy tư vấn bác sĩ sớm để can thiệp phòng ngừa

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Hãy tham khảo bác sĩ chuyên khoa trước khi quyết định.